फोटोग्राफी आणि बरंच काही.....

     आपण नेहमी हे वाक्य ऐकतो, की 'आयुष्यात फोकस नीट असेल, तरच यश मिळतं'.  हेच फोटोग्राफीमध्ये सुद्धा लागू होतं. प्रत्येक फोटोमध्ये जर फोकस योग्य असेल, तरच फोटो चांगला येतो. ह्याबद्दलच सविस्तर माहिती ह्या पोस्टमध्ये आपण घेणार आहोत.      फोकस करणे म्हणजे आपल्यासाठी काय महत्वाचं आहे, त्या गोष्टीवर लक्ष देणे. फोटोग्राफी करताना समोरचं दृश्य, वस्तू किंवा व्यक्ती बघितल्यावर लगेच आपल्याला ठरवायला लागतं, की ह्यातलं काय आपल्यासाठी महत्वाचं आहे. त्यानंतर फोकस कसा करायचा आहे, हेही ठरवावं लागतं.      फोकस करणे ही क्रिया दोन प्रकारे करता येऊ शकते. मॅन्युअल फोकस (Manual focus) किंवा ऑटो फोकस (Auto focus) . त्याची सविस्तर माहिती आता बघुयात. मॅन्युअल फोकस (Manual Focus)      आपण सर्वांनी भिंग वापरलं आहे. आपल्या हातातील भिंग आपण डोळ्यापासून तोपर्यंत लांब-जवळ करत राहतो, जोपर्यंत समोरची वस्तू आपल्याला पाहिजे तशी शार्प आणि मोठी दिसत नाही. लेन्समध्ये पण तेच होतं.      जेव्हा आपण लेन्सची फोकस रिंग फिरवतो, तेव्हा आतल्या काचा/भिंगं...

फोटोग्राफी आणि व्हीडीओग्राफी ही कामं जरी वेगवेगळी असली, तरी त्यासाठी लागणारं बेसिक शिक्षण हे एकच असतं. कारण त्या दोन्हीचं मूळ एकच आहे. ते म्हणजे फोटो. आता हे कसं? तर, फोटो म्हणजे एका वेळेला काढलेला एकच फोटो आणि व्हीडीओ म्हणजे एका वेळेला सलग काढलेल्या भरपूर फोटोंचा संच . हे झालं व्हीडीओचं अगदी साधं स्पष्टीकरण. आता ह्या पोस्ट मध्ये व्हीडीओ बद्दल बाकीची माहिती घेऊयात. एखादा फोटो आपण बघत असू, तर आपण बदलेपर्यंत तो तसाच राहतो. पण व्हीडीओ बघताना आपण भरपूर फोटो एका मागून एक बघत असतो. आणि तेही इतक्या पटापट, की आपल्या मेंदूला ते फोटो वेगवेगळे दिसत नाहीत आणि त्या सगळ्या फोटोंना जोडून तो आपल्याला त्यांचा सलग एक संच दाखवतो, ज्याला आपण व्हीडीओ म्हणतो. आता असे वेगवेगळे फोटो न दिसता एकच व्हीडीओ दिसण्यासाठी किती फोटो असावे लागतात? तर हा आकडा आहे 24. म्हणजे व्हीडीओ नीट दिसण्यासाठी कमीत कमी 24 फोटो एका सेकंदाला बघावे लागतात. ह्या फोटोंना व्हीडीओ च्या भाषेत 'फ्रेम्स' म्हणतात आणि एका सेकंदात किती फ्रेम्स आहेत, त्यावरून 'fps' म्हणजेच 'फ्रेम्स पर सेकंद' नुसार व्हीडीओचा स्पीड ...

     फोटो बघितल्या बघितल्या आवडण्यासाठी त्यात योग्य तेवढा प्रकाश असावा लागतो. आणि फोटोग्राफी मध्ये हेच शिकण्यासाठी भरपूर वेळ लागतो. बाकीच्या बऱ्याच गोष्टी ह्या आजच्या प्रगत तंत्रज्ञानाने आपोआप मिळवता येतात. पण प्रत्येक वेळेला 'फोटोमधला प्रकाश' योग्य येण्यासाठी, फक्त फोटो काढणाऱ्यालाच प्रयत्न करावे लागतात.      ह्यालाच इंग्रजीत एक्सपोजर म्हणतात. कुठल्याही फोटोचे ह्या एक्सपोजर नुसार तीन भाग करता येतात. हायलाईट्स (Highlight), मिड टोन्स (midtones) आणि शॅडोज (shadows). या तिन्हींचा योग्य मेळ घालणे, म्हणजेच योग्य एक्सपोजर मिळवणे.       हायलाईट असलेले पिक्सेल हे पांढरा रंग किंवा उजळ (ब्राईट) भाग दर्शवतात, शॅडो असलेले पिक्सेल हे काळा रंग किंवा अंधार असलेला (डार्क) भाग दर्शवतात आणि ह्या दोन्हींचा मधला भाग हा मिडटोन्स म्हणून ओळखला जातो. म्हणजेच ब्राईट आणि डार्क रंगांचा योग्य मेळ म्हणजे योग्य एक्सपोजर.      असं हे योग्य एक्सपोजर मिळवण्यासाठी आपल्याला प्रकाश नियंत्रित करता येणं खूप गरजेचं आहे. आणि हे आपण कॅमेऱ्याच्या मॅन्युअल मोड मध्...

     फोटो/व्हीडीओ शूट करताना चांगला दर्जा पाहिजे असेल, तर आपल्याला प्रकाशावरच अवलंबून रहायला लागतं. प्रकाश किती आहे, कसा आहे, आपल्याला पाहिजे त्या दिशेतून येतोय का, ई. गोष्टींवर सतत लक्ष ठेवावं लागतं.      आपण आपल्याला पाहिजे तसा लाईट सेटअप वापरू शकतो. पण तरीही आपल्या हातात मोबाईल असो, छोटा डिजिटल कॅमेरा असो किंवा कोणताही मोठा कॅमेरा असो, कुठेतरी थोडी तडजोड करावीच लागते. ह्या बाबतीत ISO ह्या पर्यायाची आपल्याला मदत होते. त्याबाबतीतच आज आपण ह्या पोस्ट मध्ये जास्त माहिती घेणार आहोत. ISO कसं काम करतो      ह्या पोस्टच्या शिर्षकावरून तुम्हाला थोडा अंदाज आला असेल. 'ISO म्हणजे कॅमेऱ्यातील खोटा प्रकाश'. खोटा ह्यासाठी, की  हा प्रकाश नैसर्गिक रित्या सेन्सरवर पडलेला नसतो, तर तो कॅमेऱ्याने स्वतःच तयार केलेला असतो. म्हणजे सेन्सरनी गोळा केलेल्या माहिती मध्ये थोडा फेरफार करून हा प्रकाश वाढवला जातो.      म्हणजे असं, की बाहेर कमी प्रकाश असताना आपण कॅमेऱ्यात ISO ची किंमत वाढवली, की कॅमेरा त्याच्यातील प्रोसेसर च्या मदतीने फोटोमधल्या काही डार्...

बरेच जण असं म्हणतात, की 'फोटोग्राफी मध्ये बाकीचं काहीही नाही आलं तरी चालेल, पण प्रकाश नियंत्रित करता आला पाहिजे'. आणि हे अगदी बरोबर आहे. कारण फोटो बघितल्यावर बघणाऱ्याला काय वाटेल, तो त्याचा काय अर्थ घेईल, ह्याच्यावर फोटोमधल्या प्रकाशाचा खूप मोठा प्रभाव पडतो. हा प्रकाश नियंत्रित करण्याचे बरेच मार्ग आहेत. शटर स्पीड हा त्यातलाच एक मार्ग आहे. ह्याचीच माहिती ह्या पोस्टमध्ये आपण घेणार आहोत. मुळात शटर म्हणजे काय ते आधी बघुयात. दुकानाचं शटर ह्याचा आपण जो अर्थ घेतो, तोच अर्थ ह्या शटर चा सुद्धा आहे. दुकानाचं शटर माणसांना प्रवेश देतं किंवा नाकारतं, तर कॅमेऱ्याचं शटर प्रकाशाला प्रवेश देतं किंवा नाकारतं . त्यामुळे फोटोमध्ये किती प्रकाश पाहिजे, ह्यावरून शटर किती वेळ उघडं ठेवायचं, हे ठरवलं जातं. फक्त फोटो काढायची वेळ सोडली, तर DSLR मध्ये पूर्ण वेळ शटर मुळे सेन्सर झाकलेला असतो. मिरर लेस कॅमेऱ्यामध्ये फक्त फोटो काढायच्या वेळेला शटर उघड-झाप करते. बाकीच्या वेळेला सेन्सर उघडाच असतो. कॅमेऱ्यामध्ये शटरचे एकूण 2 प्रकार असतात. एक म्हणजे मेकॅनिकल शटर (Mechanical shutter) आणि दुसरा म्हणजे इलेक्...

(Disclosure:- This post contains few affiliate purchase links, through which, as an Amazon Associate, I earn from qualifying purchases.)      निसर्गासारखा चमत्कार कुणीही करू शकत नाही. आपला डोळा हा सुद्धा एक चमत्कारच म्हणावा लागेल. एवढ्याशा अवयवामध्ये किती संवेदनशीलपणा आहे बघा ना. समोरून येणारा प्रकाश कमी जास्त झाला, की त्याप्रमाणे लगेच आपल्या डोळ्यामधली बाहुली लहान मोठी होते. हे एवढ्यासाठी, की सतत गरज असेल तेवढाच ठराविक प्रकाश डोळ्यातून आत यावा आणि समोरचं दृश्य दिसत रहावं म्हणून.  कॅमेऱ्याच्या बाबतीत हे काम लेन्स मधील अपर्चर करतं. ह्याचीच माहिती ह्या पोस्ट मध्ये आपण बघणार आहोत.      अपर्चर म्हणजे लेन्स च्या मागच्या भागात पातळ पात्यांनी बनवलेली एक उघडी जागा, जी आपल्याला गरजेनुसार लहान-मोठी करता येते. खालच्या फोटो मध्ये आपण लेन्सचं अपर्चर आणि अपर्चर ब्लेडस (सरकवता येणारी पाती) बघू शकतो.      फोटोग्राफीच्या क्षेत्रात अपर्चर ची किंमत ही 'f' नी दर्शवतात. म्हणजे f2.8, f4, f5.6, etc. 'f' च्या पुढील किंमत ही '1 च्या छेदात' असते. म्हणजे f4 म्हणजे...